Anasayfa » Strateji » Yöneticilik ve İstişare
makalemistisare

Yöneticilik ve İstişare

Kâinat, büyük bir insandır. İnsan dahi küçük bir kâinattır. Aralarındaki bu irtibattan dolayı herhangi birinde görülen bir kanun diğerinde de benzer şekilde görülmelidir.
 
Kâinatta teavün (yardımlaşma) düsturu, kanunu hâkimdir. Âlemler (hayvanlar, bitkiler vb.) birbiriyle yardımlaştığı gibi, kendi içinde dahi yardımlaşır. Cinslerin (köpek, meşe) ve türlerin (kurt, ak meşe) arasında yardımlaşma olduğu gibi kendi içlerinde dahi yardımlaşma kanunu vardır. İnsanlar arasında bu kanunun görülen en bariz şekillerinden biri ise istişare düsturudur.
 
Cenâb-ı Hakk (c.c) yüce kitabı olan Kur’ân-ı Kerîm’de Peygamberimize (s.a.v) dolaylı olarak tüm insanlara istişare yapmasını emreder.1 Bir emr-i ilahî ve emr-i nebevî olan (bkz. Kütüb-ü Sitte, İbrahim Canan Şerhi, c.16) istişareyi tüm yöneticilerin dikkate alması ve uygulaması gerekir.
 
Topluma veya bir organizasyona ait olan işlerle ilgili istişare, halkı yada organizasyondaki insanları ilgilendiren her iş için mutlak bir düsturdur. Çünkü organizasyona ait işlerin doğru yürümesi için gerekli olan bütün bilgi ve tecrübeleri bir kişinin nefsinde cem’ etmesi (toplaması) mümkün değildir. Bu sebeple tarihin kaydettiği büyük şahsiyetler daima etraflarında çok sayıda müşavirler bulundurmuşlardır. Mesela “Büyük İskender’in etrafında İranlı, Yunanlı, Hintli ve diğer birçok milletlerden hâkimler bulunduğu ve onun onları sık sık toplayıp onlarla istişare etmeyi adet edindiği, onların fikirlerini almadan hiçbir işe karar vermediği” nakledilir.2
 
Yazımızda ele alacağımız konu, bir organizasyonu idare eden yöneticilerin, organizasyondaki bazı insanlarla istişare ettiklerinde istişare sonucunun, yöneticinin kendi fikriyle uyuşmadığında yöneticinin istişare sonucunu dikkate alıp ona göre davranmasıdır. Unutmamalıyız ki, Hz. Peygamber ‘Allah ümmetimi dalalet üzere birleştirmez. Allah’ın eli cemaat üzerinedir.’ demiştir. İstişare sonucunda alınan kararın uygulanmasında tereddüt kesinlikle reddedilir. Bu ise ayetle sabittir.3 Meselemize tarihten çok örnek vardır ama biz tüm insanlığın önderi olan Hz. Muhammed Mustafa’nın (asm) hayatından örnekler vereceğiz.

1. Bedir Harbi Sırasında

Bedir harbi için karar verildikten sonra, Hz. Peygamber (asm), savaş vaziyetine geçmek üzere mevzileneceği yeri seçti ve yerleşme emri verdi. Bu esnada Hubab İbn Munzir adındaki sahabî ileri atılarak: “Ey Allah’ın Resûlü! Bu yeri bizzat siz mi seçtiniz? Bizim bu yerden daha ileri veya daha geri yer değiştirme hakkımız yok mu? Harp hilesi bulunduğuna inanacağınız bir başka karar alamaz mısınız?” dedi. Peygamberimiz (asm), kendi düşüncesiyle bu karara vardığını belirtince Hubab, buranın harp mevzii olmasına itiraz ederek sebeplerini açıkladı. Resûlullah teklif edilen görüşü takdir ederek emrini değiştirdi. Ordu, Hubab’ın teklif ettiği plan üzere mevzilendi.4

1. Hendek Harbi Sırasında

Hz. Peygamber (asm), Hendek harbi esnasında, müttefik düşman ordusundan kurtuluş için, belli bir meblağ karşılığında bu ittifakı dağıtmaktan başka çare göremeyerek, Katafanlıların lideri Uyeyne İbn Hısn’la Medine’nin hurma mahsulünün yarısını verme karşılığında savaşı bırakmaları hususunda bir mutabakat sağladı. Nihai akdi yapmadan önce, Peygamberimiz (asm), Medinelilerin de fikrini almak istedi. Sa’d İbn Muaz’la Sa’d İbn Ubade’yi çağırdı. Onlar şu cevabı verdiler: “Siz böyle davranma hususunda ilahî bir emir aldıysanız, bizim Allah’ın emrine karşı hiçbir diyeceğimiz yok.” Hz. Peygamber: “Ben bir emir almış olsaydım, bir de size sorarak istişare yapmazdım. Bu teklif, benim şahsî bir görüşümdür.” buyurdular. Bu cevap üzerine onlar teklifi reddettiler. Hz. Peygamber onların görüşüne rıza gösterdi, teklifinde ısrar etmedi.5

1. Mekke Fethi Esnasında

Mekke’nin fethedildiği gün, Hz. Peygamber Mekke’yi harem ilan etti ve: “Av hayvanları ürkütülmemeli, ağaçları kesilmemeli, otları biçilmemeli, şayet bu bölgede bir yitik bulunursa, sadece sahibini aramak üzere alınmalıdır.” buyurdu. Bu söze amcası Hz. Abbas (r.a) itiraz etti: “Ey Allah’ın Resûlü! İzhiri bundan istisna etmek gerekir. Zira biz ondan hayvanlarımıza yem yapmaktan ve evlerimizde kullanmaktan vaz geçemeyiz.” Biraz sükût ettikten sonra Hz. Peygamber tekrar söze başladı: “İzhir hariç, onun yolunması haram değil.”6

NETİCE

Bir organizasyonu idare eden yöneticilerin, o organizasyonu idare edecek tüm bilgilere sahip olmadıklarından dolayı birtakım insanlarla istişare etmek zorundadırlar. İstişare sonucunda çıkan kararın velev ki yöneticinin kendi fikrine uymasa da istişare sonucunu dikkate alıp ona göre davranması gerekmektedir. Bazen yöneticiler istişare sonucunda çıkan kararın kendi kararıyla uyuşmadığını gördüklerinde bazı vehimlere kapılabilmektedirler. Özellikle, böyle bir olayda yönetici, insanların kendisini cahil görüp, otoritesinin sarsılacağı vehmine kapılmaktadır. Aksine ne insanlar, yöneticinin istişare sonucuna uyduğunda yöneticiyi cahil görür ne de insan hata yapmayan bir varlıktır.
 
Yöneticinin istişare sonucuna uyup hareket ettiğinde görülen mühim yararlardan bir kaçı ise şunlardır:
 
1. Organizasyonun selamette olmasına sebeptir.
2. Organizasyondaki insanlar kendilerinin dikkate alındığını bildiklerinden yöneticiye olan itaatleri ve güvenleri artar. Aksi halde isyanlar çıkabilir.
3. Organizasyondaki insanlar, fikirleri dikkate alındığı zaman şevke gelip üretici olurlar ve organizasyonun gelişmesi noktasında fikirlerini rahatlıkla söyleyebilirler.
Evet, biz Müslümanlar unutmamalıyız ki Hz. Peygamber (asm) ubudiyyet noktasında insanların en üstünü olduğu gibi, yöneticilik noktasında da insanların en üstünüdür. Bunun en büyük delili ise o yüce Nebî’nin (asm) hayatı ve ashabıdır.
 
1- Âl-i İmrân, 159; Şuarâ, 38
2- Mes’udî, Ebu’l-Hasen Ali, Mürûcu’z-zeheb, c.2, s.252
3- Âl-i İmrân, 159
4- İbn Hişam, Abdü’l-Melik, es-Sire, s.452
5- İbn Sa’d, Muhammed, et-Tabakâtü’l-Kübra, II/1, s.52
6- Buhârî, Sahihu’l-Buharî, Megazi, 53
 
 
                                                                                                                             Yasin TÜRKHAN

Hakkında Misafir Yazar

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*